Nieodpłatna pomoc prawna i poradnictwo obywatelskie w 2026 roku

Źródło grafiki: https://pixabay.com/photos/concept-creative-celebrations-9755942/

Redakcja
2025-12-30 20:00
Komentarze (0)

Nieodpłatna pomoc prawna i poradnictwo obywatelskie to kolejny obszar, który dotykają legislacyjne zmiany.

Czym są nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie?

Nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie to dwie odrębne usługi kierowane do obywateli. Kto może z nich skorzystać i jak wybrać właściwą? Na powyższe pytania pozwoli odpowiedzić ich krótka charaterystyka, przygotowana przez resort sprawiedliwości.

Nieodpłatna pomoc prawna kierowana jest do wszystkich obywateli, którzy nie mają możliwości opłacenia kosztów usługi prawnika. Przysługuje także przedsiębiorcom samozatrudnionym, czyli takim, którzy prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą. Nieodpłatna pomoc prawna kierowana jest do osób, które borykają się z problemem prawnym. Porada prawna udzielana jest więc w przypadku, gdy problem, z którym boryka się obywatel, ma typowo prawny charakter. Porady prawne udziela profesjonalny prawnik z odpowiednim doświadczeniem, np. adwokat, radca prawny, aplikant radcowski lub adwokacki.

Z kolei nieodpłatne poradnictwo obywatelskie kierowane jest do wszystkich obywateli, którzy znajdują się w trudnej sytuacji i szukają pomocy, która pozwoli im z niej wyjść. Przysługuje także przedsiębiorcom samozatrudnionym, czyli takim, którzy prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą. Nieodpłatna porada obywatelska kierowana jest do osób borykających się z problemami, które nie mają natury wyłącznie prawnej. Poradnictwo obywatelskie ma więc szerszy zakres przedmiotowy niż poradnictwo prawne, gdyż odnosi się także do tych kwestii życia codziennego, które nie są uregulowane w legislacji. Charakteryzuje się ono także większym zaangażowaniem przede wszystkim przy sporządzeniu wraz z beneficjentem planu działania w danej sytuacji.

Jak wskazano, doradca obywatelski wspiera beneficjenta w samodzielnym rozwiązaniu problemu, a w razie potrzeby, sporządza z nim plan działania wyjścia z problematycznej sytuacji życiowej i pomaga w wykonaniu go krok po kroku. Niektórzy doradcy obywatelscy specjalizują się w określonych dziedzinach adresując porady do konkretnych grup społecznych, na przykład w zakresie niepełnosprawności, spraw konsumentów, dyskryminacji lub uzależnień.

Jakie zmiany od 1 stycznia 2026 roku?

Jak poinformowano w oficjalnym komunikacie, główne nowości to usystematyzowanie wsparcia zdalnego, ułatwienia dla osób z niepełnosprawnościami oraz usprawnienia proceduralne. Wprowadzane rozwiązania nie tylko ułatwią obywatelom dostęp do pomocy prawnej, lecz także pozwolą na efektywniejsze wykorzystanie dyżurów w punktach nieodpłatnej pomocy.

Wprowadzono stały dostęp zdalny. Porady przez telefon, e-mail lub wideorozmowę dostępne będą przez cały rok, bez ograniczenia do stanów nadzwyczajnych, Zdecydowano także, że wybór formy nastąpi przy zgłoszeniu. Osoby wskazują więc preferowaną metodę – stacjonarną lub zdalną, w szczególnych sytuacjach podają dostępne środki zdalne i uzasadniają wizytę poza punktem. Prawodawca postanowił także, że od 1 stycznia 2026 roku wystarczy ustna deklaracja o niemożności pokrycia kosztów odpłatnej pomocy (dla porad udzielanych zdalnie). Porady stacjonarne nadal bedą wymagać deklaracji w formie pisemnej.

Co jeszcze się zmieni? Otóż jeśli zdalna porada wymaga analizy dokumentów, beneficjent będzie kierowany (zapisywany) na dyżur w punkcie stacjonarnym lub do starosty właściwego dla miejsca zamieszkania, rekomendując wizytę w najbliższym punkcie. Pozostałe zmiany obejmują ułatwienia dla osób niepełnosprawnych. Osoby ze znaczną niepełnosprawnością ruchową i trudnościami w komunikowaniu się będą mogły liczyć na nieodpłatną pomoc lub poradnictwo obywatelskie także poza punktem:

- w miejscu zamieszkania osoby,
- w lokalu z urządzeniami wspomagającymi komunikację,
- z pomocą tłumacza języka migowego,
lub w innym dostosowanym miejscu.

Przed taką wizytą możliwy jest kontakt zdalny, podczas którego prawnik lub doradca zbierze wymagane oświadczenie. Punkty pomocy zapewnią słuchawki z mikrofonem i jasne informacje o opcjach zdalnych oraz procedurach dla osób w trudnej sytuacji, w tym jak zgłosić wizytę poza punktem.

Jak skorzystać z systemu nieodpłatnej pomocy?

Poradnictwo obywatelskie, pomoc prawna i mediacja dostępne w około 1500 punktach we wszystkich powiatach Polski, niezależnie od miejsca zamieszkania. Aby skorzystać z porady, trzeba umówić się: telefonicznie – przez powiatowy numer do zapisów albo elektronicznie – e-mailem lub formularzem internetowym bądź osobiście – w starostwie powiatowym.

Źródło:

Komunikat, https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/latwiejszy-dostep-do-nieodplatnej-pomocy-prawnej-i-nieodplatnego-poradnictwa-obywatelskiego

Nieodpłatna pomoc, https://www.gov.pl/web/nieodplatna-pomoc

_____________________________________

Treści publikowane w serwisie internetowym PlanetaPrawo.pl mają charakter informacyjno-edukacyjny. Nie stanowią one porad prawnych i nie zastępują profesjonalnej pomocy prawnej. Administrator oraz autorzy treści nie ponoszą odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki związane z ich wykorzystywaniem. Wszelkie prawa zastrzeżone – powołując się na publikację podaj źródło. Wykorzystywanie zawartości serwisu internetowego PlanetaPrawo.pl jako danych treningowych AI jest zabronione.

PlanetaPrawo.pl - przepisy, praktyczne komentarze, orzecznictwo, marketing prawniczy

Polub nas na Facebooku, obserwuj nas na Twitterze oraz Instagramie